همچنان توصیفی ....

 

در این مقاله دو معلم مقطع راهنمایی با ذکر دلایل خودشان از موضع خود دال بر نمره دادن یا ندادن به دانش آموزان دفاع می کنند.

طرفدار سفت و سخت نمره دادن . . .

صورتی زاویه دار ، سایه ای بلند ، ریش پروفسوری کم پشت و موهایی نسبتا نا مرتب . . . فرانسوآ کلر ( François Clair ) معلم یکی از مدارس راهنمایی منطقه ی نوزده  ( 19 éme arrondissement ) پاریس است. نزدیک به بیست سال است که او در مدرسه ی راهنمایی ژورژ روئو ( Georges Rouault ) به حرفه ی تدریس اشتغال دارد. این معلم با تجربه که مسئول آموزش الکترونیک در سندیکای اصلی معلمان فرانسه ( SNES ) نیز هست ، از اولین روز تدریسش تا به الان ، به شیوه ی سنتی به دانش آموزانش نمره می دهد : « من این کار را به خاطر خود دانش آموزانم انجام می دهم. »

این معلم با تجربه همچنین دارای مدرک DEA ( Diplome d’études approfondies) فرانسه نیز هست. ( این دوره ی آموزشی برای اولین بار در سال 1964 در دانشگاه های فرانسه شکل گرفت. این دوره یک ساله بوده و حداقل شرط برای گذراندن آن داشتن مدرک کارشناسی ارشد آموزش بوده است. به نوعی می توان این دوره را دوره ای میانی بین مدرک کارشناسی ارشد و دکترای رشته ی آموزش در نظر گرفت. شایان ذکر است که این مدرک در سال 2005 دستخوش تغییراتی شد.) خیلی مواقع پیش می آید که وی به دانش آموزان نمرات پایینی نیز بدهد چرا که : « برخی از دانش آموزان هنوز معنای کار و تلاش را فرا نگرفته اند.»

کلر اعتقاد دارد که تنها به نیازهای دانش آموزانش پاسخ می دهد : « در سال 1980 من در مدرسه ی سنه مارن  ( Seine-et-marne) تدریس می کردم. ما تصمیم گرفتیم برای مدتی به صورت آزمایشی فرایند نمره دادن به دانش آموزان خود را متوقف کنیم. پس از دو سال اما همه چیز به هم ریخت ، والدین از شیوه ی ارزیابی ما چیزی سر در نمی آوردند و خود دانش آموزان هم تمایل داشتند که ما به همان شیوه ی سنتی قدیمی از آن ها امتحان بگیریم و به ایشان نمره بدهیم. مشخص شدن بالاترین و پایینترین نمره در کلاس و متوسط نمره ی دانش آموزان ، به ایشان این امکان را می داد تا بدانند از نظر درسی چه جایگاهی در کلاس دارند.»

فرانسوآ کلر تلاش بسیاری می کند تا دانش آموزان پیشرفت کنند و زمان بسیاری را به تصحیح اوراق ایشان اختصاص می دهد و به بهترین نحوی که از دستش بر می آید به کارهای آن ها نمره می دهد ، او تنها خود برگه را در نظر نمی گیرد بلکه میزان پیشرفت دانش آموزانش را هم مد نظر دارد. وی روی برگه ی دانش آموزانش یادداشت هایی می گذارد که برای کمک به ایشان بسیار مفید است. « دانش آموزان و به خصوص والدین ایشان توجه بسیار بیشتری به نمرات امتحانات آخر سال نشان می دهند. این مساله از نظر من درست نیست.»

اما آیا اعتقاد این معلم به نمره دادن به همه ی فعالیت های دانش آموزان سبب تحمیل اضطراب و فشار از طرف والدین به خصوص با فرا رسیدن زمان امتحانات آخر سال نمی شود؟  آیا کلر از پدیده ی انقلاب شکست خوردگان ( La révolte des vaincus ) که فرانسوآ دوبه (  François Dubet ) ی جامعه شناس از آن صحبت به میان آورده است هراسی ندارد؟ وی در پاسخ به این پرسش ها می گوید : « جامعه ی ما به طور دائمی در حال ارزیابیست ، حتی نهادهای بین المللی اقتصادی وضعیت اقتصادی کشورها را ارزیابی می کنند، پس چه علتی دارد که دانش آموزان را ارزیابی نکنیم و به ایشان نمره ندهیم؟ مدرسه باید خود را با واقعیت زندگی سازگار سازد. با حبس کردن دانش آموزان در یک اتاق تو خالی نمی توان وی را از ویروس هایی که در فضای خارجی وجود دارد محافظت کرد بلکه باید ایشان را با سختی های زندگی در جامعه آشنا ساخت. مدرسه هم باید مثل جامعه نمره بدهد و دسته بندی کند. این مساله که دانش آموزان تمایل داشته باشند خودشان را با هم مقایسه کنند کاملا طبیعیست. دانش آموزان برای رویارویی با زندگی واقعی در عین حال نیاز به بازی و منازعه بین خودشان دارند.»

کلر با صراحت می گوید : « همیاری دانش آموزان از نظر روانی وظیفه ی من نیست ، از از اصطلاح آموزش دهنده ( éducateur ) خیلی بدم می آید ، وظیفه ی من انتقال مطالب به بهترین وجه ممکن به دانش آموزانم است. » تاثیرات منفی ای که نمره دادن ممکن است بر دانش آموز داشته باشد و این که ممکن است توجه وی را بیش از آنکه معطوف به پیشرفت هایی که در طول سال تحصیلی دارد متوجه جایگاهش در بین سایر دانش آموزان کند در نظر او چندان اهمیت ندارد. فرانسوآ کلر در عوض اعتقادی به نمره دادن به دیکته و رسم الخط دانش آموزان ندارد چرا که به گفته ی خود باید به شخصیت دانش آموزان احترام گذاشت ، برای تصیح دیکته ی دانش آموزان ، او تنها به نوشتن توصیه هایی روی برگه ی ایشان اکتفا می کند ، هرچند که اعتقاد دارد این مساله سبب تشویق دانش آموزان به بیشتر و بهتر کار کردن روی دیکته نمی شود.

کلر اعتقاد دارد که لازم است تحقیقات بسیار بیشتری حول محور نمره دادن یا ندادن به دانش آموزان انجام گیرد : « من دیگر تحمل این مساله را ندارم که عده ای عنوان می کنند باید تغییرات گسترده ای در نظام آموزشی صورت بگیرد بدون آن که عمیقا در مورد تاثیر این تغییرات مطالعه و تحقیق کرده باشند. حذف کردن کامل نمرات چه تغییری در وضعیت تحصیلی دانش آموزان ایجاد خواهد کرد؟ بر آینده ی ایشان چه تاثیراتی خواهد داشت؟ من تنها انتظار دارم که بتوانند من را در این مورد با ارائه ی دلایل علمی قانع کنند.» تا آن زمان کلر برای ارزیابی دانش آموزانش به طور سنتی از 1 تا 20 به آن ها نمره می دهد چرا که از 19 سال پیش تا کنون این کار را کرده و حالا :« تغییر دادن این روش کار بسیار سختی است.»

  • آمار موفقیت دانش آموزان کلاس وی در امتحانات نهایی سال 2014 معادل 70 درصد بوده است.

پیشتازان حذف نمره . . .

ژولی دوتوآ ( Julie Dutois ) نزدیک به سه سال است که در مدرسه ی راهنمایی ژرارد فیلیپ ( Gérard Philipe ) در نیور ( Niort ) است. این مدرسه 543 دانش آموز دارد که یک سوم از آن ها فرزندان خانواده های محروم هستند. مسئولان این مدرسه ، از سال 2011 ، به تدریج سیستم نمره دهی را حذف کرده اند. خانم دوتوآ می گوید : « ما از سیستمی تحت عنوان نقطه های سبز و قرمز استفاده می کنیم ، به این ترتیب که دو نقطه ی سبز معادل خیلی خوب است ، یک نقطه ی سبز معادل خوب ، یک نقطه ی قرمز معادل متوسط و در نهایت دو نقطه ی قرمز معادل ضعیف . آیا این شیوه ی نمره دهی در اصل شکل دیگری از همان A , B , C , D معروف است ؟ به هیچ عنوان :« ما کار هر دانش آموز را تجزیه کرده و تمامی قسمت های آن را به طور جداگانه بررسی می کنیم و برای رسیدن به این سیستم کاری از کتاب جامعه مهارت های فردی بهره برده ایم. ما مهارت های دانش آموزان را به هشت دسته تقسیم کرده ایم :  خواندن ، نوشتن ، گوش دادن ، صحبت کردن ، دانش ، رفتار و آداب ، به کار بردن و در نهایت تحلیل کردن.»

این زن جوان اهل اوورنی ( Auvergne ) برای مدت هشت سال در یکی از مدارس حومه ی پاریس تدریس می کرد که بچه هایی معلول را ثبت نام می کرد و احساس می کند که دانش آموزان مدرسه ی جدیدش هم به همان اندازه به توجه و رسیدگی نیاز دارند: « با سیستم جدیدی که ما راه اندازی کرده ایم ، دانش آموز به خوبی درک می کند که در چه ضمینه ای توانایی دارد و در چه زمینه ای باید بیشتر تمرین کند. این مساله سبب تقویت احساس مسئولیت پذیری در وی می شود. » این مساله از طرفی سبب میشود دانش آموزان نتوانند خودشان را با یکدیگر مقایسه کنند. آن ها می توانند در سایر زمینه ها با هم رقابت کنند ، مثل ورزش ، نیازی نیست در درس هم با هم رقابت داشته باشند. » به همین ترتیب معضل نمره ی بد نیز از میان برداشته می شود. « در سن نوجوانی ، دانش آموزی که نمره ی پایینی به دست می آورد ، خیلی سریع با خود می گوید : من هیچ چیزی بلد نیستم. » این مساله می تواند تاثیر بسیار بدی روی اعتماد به نفس وی داشته باشد. با شیوه ای که ما به کار گرفته ایم ، یک دانش آموز هر چه قدر هم که در حوزه ای ضعیف عمل کند ، می تواند به نقاط سبزی که در سایر حوزه ها به دست می آورد ، دل خوش کند و به سمت و سوی ناامیدی کشیده نشود.»

نظامی که برای سنجش توانایی های دانش آموزانمان در پیش گرفته شده ، سبب شکل گیری تغییرات فراوانی شده است. در وهله ی اول لازم بود تا به والدین توضیح داده شود چرا که ایشان با این شیوه ی ارزیابی به هیچ عنوان آشنا نبودند. پس از آن نیز لازم بود تا به معلمان آموزش های لازم در این زمینه داده شود. آن ها دیگر به شیوه ی سابق تدریس نمی کنند  : « با شیوه ی جدید ، من مجبورم هر بار که می خواهم تکلیفی به دانش آموزانم بدهم ، به خوبی اهدافم را مشخص کنم. »

 « چند روز پیش برای تدریس مبحث جدید از کتاب دور دنیا در هشتاد روز ژول ورن استفاده کردم. در وهله ی اول از دانش آموزان خواستم تا به گروه های سه یا چهار نفره تقسیم شوند و پس از آن هر گروه خواستم تا بر مبنای کتاب ، یک رخداد اجتماعی را آماده کرده و آن را سر کلاس بازی کنند. در زمان اجرای هر گروه سایر دانش آموزان باید به دقت به اجرای اعضای گروه نگاه می کردند. در پایان تدریس مطالب ، هر دانش آموز باید می توانستنظر خود  را به درستی و با به کار بردن بیانی شیوا و صریح بیان کرده و در برابر سایرین از آن  دفاع کند.» حال در این میان به این مساله بسیار توجه داشته باشید که با بهره بردن از این شیوه ی تدریس به هیچ عنوان نیازی نیست معلم برای تمامی دانش آموزان کلاس ، از ضعیف ترین دانش آموز گرفته تا قویترین آن ها ، به شکلی یکسان مطالب را ادا کند. مساله ای که در شیوه ی تدریس سنتی همواره مشکل آفرین بوده و خواهد بود : « من از هر دانش آموزی با توجه به سطحی که دارد کار می خواهم. برای مثال از یکی می خواهم عبارتی که نکته ی گرامری آن در همان روز تدریس شده را به درستی به کار ببرد و از دانش آموز قوی تری که در کنار وی می نشیند می خواهم تا کار سنگینتری انجام بدهد. هر دانش آموز با توجه به سطح و توانایی خاص خود مسیر تحصیلی اش را طی می کند. البته متاسفانه مساله ای که در اینجا مطرح می شود این است که در پایان سال سوم راهنمایی ، از آنجایی که امتحانات به صورت سراسری برگزار می شود ، لازم است تا از روی اجبار به شیوه ی سنتی عمل کرده و به دانش آموزان نمره بدهیم.»

متاسفانه گروهی به دنبال آن هستند که به هر شیوه ی ممکن در سیستم ارزیابی مدرسه ی ژرارد فیلیپ دنبال اشکال بگردند : « مدرسه ی ما جاییست که دانش آموزان در آن احساس راحتی می کنند ، دائما این احساس را ندارند که دیگران ایشان را مورد قضاوت قرار می دهند ، به یکدیگر یاری می رسانند و در نهایت محیط آموزشی ای بسیار آرامی را تجربه می کنند.»

سرکا ، مرکز تحقیقات دانش و یادگیری( CERCA : Centre de recherches sur la cognition et l’apprentissage ) که زیر نظر دانشگاه پوآتیه ( Poitiers ) فعالیت می کند ،  روی شیوه ی آموزشی ای که از سه سال پیش تا به الان در مدرسه ی ژرارد فیلیپ به کار گرفته می شود تحقیق کرده است. مطابق نتایج یکی از تحقیقات این گروه : « زمانی که فشار نمره دادن از روی دوش دانش آموزان برداشته می شود ، مشکلات درسی دانش آموزان ضعیف تا 34 درصد کاهش پیدا می کند

  • آمار موفقیت دانش آموزان مدرسه ی ژرارد فیلیپ در امتحانات نهایی سال 2014 معادل 90 درصد بوده است.

گردآوری و اقتباس آریا نوری

http://anthropology.ir/node/27298

منابع :

مجله ی علوم انسانی فرانسه :

http://www.scienceshumaines.com/

هفته نامه ی نوول ابزرواتور :

http://tempsreel.nouvelobs.com/

وبسایت رسمی وزارت آموزش و پرورش فرانسه :

http://www.education.gouv.fr/

وبسایت رسمی مرکز ملی تحقیقات علمی فرانسه :

http://www.cnrs.fr

/ 56 نظر / 149 بازدید
نمایش نظرات قبلی
رمضان

 چند بار در ارکان ارزشیابی توصیفی باز نگری شده و با تدوین یک مجموعه ی منظم و تجهیز کلاس ها به مواد و وسایل آموزشی و رعایت تناسب تراکم کلاس ها و کاهش محتوای کتب همراه با ارتقاء دانش مهارتی معلمان و اولیاء ایشان بستر سازی شده است ؟  کدام استاندارد اخلاقی ، انضباطی ، بهداشتی و... معرفی شده ای را معلمین می توانند در ارزشیابی توصیفی لحاظ کنند .باعرض پوزش مطالب زیاد بود مجبور شدم جدا جدا ارسال کنم

علی

سلام سپاس از همکار عزیز "رمضان" به خاطر مطلب زیبا وارزنده تان از مطلب شما اینگونه فهمیدم که طرح را قبول داشته و نسبت به نحوه ی اجرای آن ملاحظاتی دارید. بنده به ملاحظاتی که در مطلبتان فرموده بودید توجه کردم ، بسیار دقیق و موشکافانه بود ولی سوال من این است که اگر این طرح اجرا نشده بود شما می توانستید این گونه مسایل پیرامون ارزشیابی توصیفی و اجرای آن را تجزیه و تحلیل نمایید ؟ بالاخره باید از جایی شروع می شد . یادمان باشد که ما تازه ابتدای کار هستیم . نباید انتظار داشته باشیم که ایجاد یک تغییر بدون مشکل باشد .این مشکلات نیز با اندیشه ی افرادی مانند شما حل خواهد شد. من یک آموزگار پایه ی پنجم با 5 سال سابقه ی کار هستم. توان تاثیر گذاری افرادی مثل من زیاد نیست لذا از مسئولین محترم اجرای این طرح تقاضا دارم که اینگونه نظرات کارشناسی را جمع آوری نموده ودر ادامه ی راه از آن بهره ببرند. بنده نیز نسبت به کم و کیف اجرای طرح ملاحظاتی دارم که ان شاالله در پست های بعدی مطرح خواهم کر د. باتشکر از توجهتان

رحیم

علی جان سلام فرمایش شما متین. اما دوست گرامی این اصولی نیست که بیاییم و هر طرحی را که خواستیم در سطح ملی اجرا کنیم و بعد ببینیم چه می شود تا موشکافی کینم. جامعه ی انسانی و دانش آموزان موش های آزمایشی نیستند. باید به طور کامل بررسی کنیم و نتیجه بگیریم و بعد دست به عمل بزنیم. ده سال به قول آقای قره داغی از اجرای نظام توصیفی می گذرد و من و تو الان نظر می دهیم. دلبندم فکر نمی کنی یکم دیر است. نکند که در اجرای این طرح معلم مقصر نباشد و آقایان بوده باشند و ما را مقصر قلمداد کنند. فدات شم

ای خدا

پیامای پایین رو خوندم دلم پر خون شد. با تصویب بودجه برای معلما برای وام از بانک ملی (نمی دونم استان های دیگه هم دارن یا نه) چه احانت ها به معلما نمی شه از طرف کارمندای محترم بانک ملی. می گن شما کاری نداری که مفت می خوری من و ما صب تا شب داریم جون می کنیم. پس از شنیدن این حرفا کمرم درد گرفت کم مونده بود بشکنه آقای قره داغی. من و تو آموزش می دیم می شه کارمند بانک به من و تو می گه مفت خور. ای دل غافل نوکر همه معلما هستم می بوسمتون ولی خدایی ببینین داریم چی پرورش می دیم حالا په با نمره چه با توصیفی. خدا قوت

هومن آرمان پور

آفتابه لگن هفت دست...شام و ناهار هیچ چی... هیاهو برای هیچ باید برای آموزش چاره ای اندیشید... باید به فکر دغدغه های معلم بود... رها کنید حاشیه ها را... ارزشیابی جزیی کوچک از فرایند آموزش است.درد آموزش با چند جمله بازخورد توصیفی دوا نمی شود.با افزودن به دغدغه های ذهنی معلمان نمی توان به آموزش سرو سامان داد

رضا مردانی

سلام اقای استاد قره داغی توصیفی راه رسیدن به تمام خواستنی هاست این را من با جانم قبول دارم . به این همه صبر و حوصله شما که می توانستی مثل خیلی ها در سایه قرار گیری و نگرفتی غبطه می خورم. درود بر شما مرد دانای خردمند. حرف برخی از همکاران را به دل نگیرید . مشکلات زیاد است حالا گوشی گیر آورده اند و بیان می کنند .هیچ منظوری ندارند. شاد باشید

توصیفی+اصفهان

به ما گفتن راهنما تکمیلی که خودتون فرستادید مشکل داره و خیلی جزئیه میشه توضیح بدین پس چجور پر بشه معلما منطقه ما مثل همون راهنما پر کردن

تجربه اموزگاری وسوال؟

سلام--سوال 1- با توجه به مراحل رشد شناختی ژان پیاژه دانش آموزان پایه پنجم به تدریج از دوره عملیات عینی وارد دوره عملیات صوری می شوند با این تفاسیر چه ضرورتی دارد که پایه ششم طرح توصیفی باشد؟(با توجه به برنامه ریزی هایی که در خصوص ارزشیابی تحصیلی براساس مراحل رشد می شود.) سوال 2-چه تدبیر منطقی می شود کرد؟(با این توضیح :تجربه ثابت کرده اکثر دانش آموزان پایه اول که متولد نیمه دوم سال قبل از تحصیل می باشند علاوه بر رشد جسمی از رشد شناختی بالاتری برخوردار ودر کلاس موفق ترند این بر اساس مراحل رشد شناختی پیاژه هم صدق میکند چون کودک از 7 سالگی وارد مرحله عملیات عینی می شود.(مثلا در همین سال تحصیلی جاری دانش آموز متولد دوم مهر1386 هم پایه اول است دانش آموزمتولد سی ویک شهریور 1387هم پایه اول است یعنی باتفاوت 1 سال تمام)معمولا آموزگاران در یک کلاس تک پایه اول با دانش اموزانی که 6 یا 7 ماه یا یک سال تمام از نظر سنی پایین تراز همکلاسی های خود هستند بامشکلات زیادی مواجهند.

توحید صفرزاده

با سلام جناب آقای قره داغی - کسانیکه چنین مطالبی را با نام های ... مینویسند جز مسموم کردن فضا علیه همکار محترم جناب آقای مرتضی زاده اهداف دیگری ندارند چرا که عمل و کردار این همکار محترم در طول چندین سال تدریس و سابقه درخشان آنهم در مدارس خاص شهرستان خوی زبانزد عام و خاص است معلمی که علاوه بر تسط علمی و تخصصی عملاً زمزمه محبت را به دانش آموزان می آموزد ولی افسون که ما بجای قدر نهادن و افتخار کردن به تخریب وی بپردازیم و من الله التوفیق ...

هومن آرمان پور

سال نو پیشاپیش مبارک